Một trong những chủ đề nóng sốt mấy ngày qua trên báo chí về
là thông tin "Súc họng bằng dung dịch sát khuẩn giúp phòng bệnh". Theo đó, nhiều bài viết, video hướng dẫn cụ thể việc súc miệng - họng và mua dung dịch sát khuẩn gây tình trạng "cháy hàng" ở nhiều nơi.
Súc miệng, súc họng bằng nước muối hay các dung dịch sát khuẩn không phải là chuyện mới và đã là thói quen hàng ngày của một số người Việt Nam. Tuy nhiên, liệu phương pháp này có thực sự hiệu quả trong điều trị và phòng bệnh COVID-19?
Chưa đủ cơ sở để khuyến cáo cộng đồng
Các thông tin khuyến khích súc họng để ngừa COVID-19 đang được lan tỏa lấy cơ sở từ việc điều trị thành công cho hai bệnh nhân nhiễm COVID-19 tại Bệnh viện Chợ Rẫy, trong đó một phương pháp bổ trợ điều trị là súc họng với dung dịch sát khuẩn, cụ thể là chlorhexidine.
Trong bài viết này, chúng tôi xin nói rõ các điểm cần đặc biệt lưu ý trong phương pháp kể trên.
Thứ nhất
, cần làm rõ rằng phương pháp nói trên là một trong những phương pháp được thực hành theo kinh nghiệm của bản thân thầy thuốc. thông báo về phương pháp này cũng nói rõ: "tài liệu nước ngoài chưa từng đề cập nhưng qua kinh nghiệm điều trị và bằng chứng khoa học về săn sóc bệnh nhân thở máy, chúng tôi (thầy thuốc điều trị-nhóm tác giả) vận dụng biện pháp súc họng giúp ngăn ngừa nhiễm trùng, ngăn ngừa virus".
Trên thực tế, có nhiều phương pháp điều trị tuy chưa có bằng cớ hay y văn nào ghi nhận trước đó, nhưng lại có hiệu quả, giống những gì ngành y tế Việt Nam đã làm trong thời kỳ dịch SARS năm 2003. Tuy nhiên, những trường hợp như vậy cần xếp vào vắng ca (case reports), và trước khi khuyến cáo cộng đồng thì cần tiến hành các nghiên cứu có độ tin cẩn cao hơn để giải đáp các câu hỏi quan trọng như sau:
• Liệu súc họng với chlorhexidine có thực sự hiệu quả trong điều trị hay phòng chống nhiễm COVID-19?
• Nếu có, hiệu quả này chiếm bao nhiêu và có đáng kể hay không trong tổng thể các biện pháp điều trị tương trợ đã được sử dụng?
• Cơ chế của nó là gì?
• Cần sử dụng nồng độ, liều dùng, thời gian bao lâu là ăn nhập?
tất những điều này đều cần chờ kết quả từ nghiên cứu. Chưa thể mau chóng kết luận được chỉ từ hai ca đơn lẻ.
Trong phân loại chừng độ tin cậy của bằng cớ, từ dưới lên: độ mạnh của chứng cứ tăng dần, méo mó hệ thống giảm dần. Trong đó, quan điểm chuyên gia và thưa ca/chuỗi ca bệnh xếp ở mức thấp nhất. Nguồn: sách Cẩm nang thực hành y khoa chứng cớ.
Thứ hai
, trong hai ca điều trị COVID-19, súc họng với chlorhexidine chỉ giúp tương trợ điều trị bệnh nhân hồi phục. Do đó, hiệu quả của việc này, nếu có, chỉ có thể ứng dụng trong hỗ trợ điều trị, không thể khuyến cáo rộng rãi thành phương pháp phòng bệnh.
Thứ ba
, cần nhấn mạnh chlorhexidine là loại súc họng được sử dụng với hai bệnh nhân nhiễm COVID-19 tại bệnh viện Chợ Rẫy.
Do đó,
hiệu quả của việc súc họng, nếu có, chỉ có thể áp dụng được cho chlorhexidine mà chẳng thể suy rộng cho mọi loại dung dịch súc miệng khác như nước muối, betadine hay nước súc miệng có chứa cồn…
Chlorhexidine là gì? Súc miệng - họng với chlorhexidine để ngừa COVID-19 lợi hay hại?
Chlorhexidine là hoạt chất có tính kháng khuẩn phổ rộng và không có cơ chế đặc hiệu. Lưu ý: các thông báo gần đây chỉ dẫn dùng chlorhexidine với tần suất cao (tỉ dụ: mỗi 3 giờ nếu đang trên tàu bay) và không chỉ rõ dùng với nồng độ nào, trong bao lâu.
Trong khi, thực tiễn có nhiều dạng bào chế và nồng độ khác nhau, có thể được kết hợp với thuốc gây tê và dùng trong điều trị tại chỗ như dung dịch súc miệng, viên ngậm, băng gạc, tiệt trùng da, niêm mạc. Loại dùng trong súc miệng là dung dịch chlorhexidine gluconate 0,1%, 0,12%, 0,2%, được chỉ định chính trong nha khoa để trị viêm nướu, chảy máu nướu răng. Về liều dùng, cụ thể, loại 0,12% được khuyến cáo là 2 lần mỗi ngày, không dùng liên tục quá 6 tháng và cần được đánh giá lại sau mỗi 3 tháng.
Khi được nghiên cứu trong phòng thử nghiệm (in vitro) và trên vật thể sống (in vivo), chlorhexidine gluconate 0,12% cho thấy có tác dụng kháng khuẩn đối với một số chủng như tụ cầu vàng (S. aureus), liên cầu khuẩn (Streptococcus mutans), nấm Candida albicans (gây nấm miệng)... là các tác nhân gây bệnh hô hấp thường gặp.
ngoại giả, cũng có ghi nhận tác dụng kháng virus có vỏ bọc (enveloped virus) như HIV, HSV (herpes simplex virus-gây bệnh mụn rộp ở môi), virus cúm (influenza)... Tuy nhiên, bây giờ vẫn chưa có dữ liệu nào về hiệu quả của chlorhexidine trên virus gây bệnh COVID-19 vì đây là chủng coronavirus hoàn toàn mới.
Dung dịch chlorhexidine gluconate 0,12% súc miệng dùng trong nha khoa với các lưu ý khi sử dụng. Nguồn: Nhóm tác giả.
Cũng xin lưu ý thêm:
Ở một số nước như Canada và Mỹ, chlorhexidine súc miệng thuộc nhóm cần kê đơn.
Vì cũng như mọi loại thuốc, nó có tác dụng phụ, chống chỉ định và chỉ nên dùng khi có chỉ định hiệp.
chả hạn, chlorhexidine có thể gây đổi màu men răng và chất trám, gây loét, khô miệng hay đổi thay vị giác… thậm chí có thể gây phản ứng dị ứng nặng và sốc phản vệ trong số ít trường hợp.
Chưa có dữ liệu an toàn trên trẻ em, do đó cần thận trọng khi dùng súc miệng chlorhexidine cho đối tượng này.
Ngoài ra, một số thầy thuốc lo ngại rằng nếu dùng không đúng cách, việc súc họng "càng sâu càng tốt" có thể gây sặc ở người già, dẫn tới viêm phổi do hóa chất gây nguy hiểm. Nếu trẻ nhỏ (cân nặng dưới 10 kg) nuốt phải 30-60 ml chlorhexidine gluconate có thể gây khó chịu tiêu hoá, buồn nôn, nhiễm độc cồn…
Hơn nữa, như đã nhấn mạnh ở trên, việc súc miệng-họng với chlorhexidine cho dù có hiệu quả thì cũng mới chỉ ghi nhận trong tương trợ điều trị, nên chẳng thể áp dụng trong đề phòng bệnh COVID-19. Điều này tương tự với việc "chưa có bệnh đã uống thuốc".
bởi thế, trong khi hiệu quả về điều trị và đề phòng chưa rõ,
chúng tôi khuyên người dân không nên tự mua dung dịch sát khuẩn chứa chlorhexidine về dùng, vì hại nhiều hơn lợi. Chỉ nên dùng khi có chỉ định hợp của thầy thuốc.
Súc họng bằng Chlorhedixin chỉ được dùng khi có chỉ định của thầy thuốc, không được tự mua về dùng vì có thể gây hại.
Cuối cùng, xin nhắc lại:
Hiệu quả của việc súc miệng với chlorhexidine gluconate được ghi nhận trong nha khoa trị viêm nướu, nhưng chưa chắc có hiệu quả với COVID-19 và cần được nghiên cứu thêm.
Hiệu quả nếu có cũng là trong hỗ trợ điều trị chứ không phải ngừa.
Để thực hiện vệ sinh răng miệng bình thường, dung dịch nước muối sinh lý là phương pháp phổ thông, rẻ tiền và an toàn nhất, ai cũng có thể tự pha và súc miệng-họng hàng ngày là đủ. Với việc dự phòng COVID-19, không nên hoang mang, khuếch đại hiệu quả của việc súc miệng - họng bằng dung dịch sát khuẩn hay bất kỳ dung dịch nào khác, mà hãy tuân theo các thực hành như rửa tay, che bằng khuỷu tay khi ho....
Việc tăng cường, duy trì sức đề kháng bằng ăn uống lành mạnh, vận động nghỉ ngơi hợp lý và uống nhiều nước cũng rất có ích.
Các biện pháp đề phòng nhiễm COVID-19 được khuyến cáo chính thức và có hiệu quả. Nguồn: y khoa Cộng đồng.
Súc miệng - họng có tốt không?
Cũng can dự tới chủ đề này, chúng tôi tìm thấy các khuyến cáo can hệ tới dùng nước muối súc mũi - miệng. Khuyến cáo thoái Bộ Y tế Việt Nam hiện cũng có kê việc súc miệng, họng bằng nước muối hoặc nước súc miệng trong các biện pháp phòng bệnh COVID-19. Còn Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) lại không có lời khuyên nào về việc súc miệng, họng để ngừa nhiễm loại virus mới này.
Rửa mũi bằng nước muối có thể giúp bệnh cảm thường (common cold) hồi phục nhanh hơn (như ở Việt Nam là giúp giảm "đau họng"), nhưng không cho thấy hiệu quả đề phòng các bệnh lây đường hô hấp.
Nhóm tác giả Y học cộng đồng:
DS. Phạm Trần Thu Trang
(được cấp phép hành nghề lâm sàng (Registered Pharmacist - RPh), tại thị thành Toronto, tỉnh Ontario, Canada)
TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức
(BV Trung ương Huế, Giảng viên bộ môn Nhi, ĐH Y Dược Huế)
TS. BS. Phạm Nguyên Quý
(Khoa Nội khoa ung thư, Bệnh viện Đại học Kyoto, Nhật Bản)
TS. Nguyễn Quốc Thục Phương
(Chuyên viên nghiên cứu về đáp ứng miễn nhiễm tại trọng điểm Y tế Đại học Rochester, bang New York, Mỹ)
Hà Xuân Nam
(ĐH Y Dược Huế, CTV Y học cộng đồng)
y khoa cộng đồng
là dự án thiện nguyện do nhiều bác sĩ trong và ngoài nước chung tay xây dựng với sự hỗ trợ của nhóm CNTT và hơn 200 hợp tác viên.
Website https://yhoccongdong.com/ là nơi tổng hợp và chuyển tải thông báo cơ bản, quan trọng về nhiều loại bệnh, cách điều trị và phòng tránh giúp cộng đồng gìn giữ sức khỏe. Những thông báo này luôn tham khảo tài liệu dành cho bệnh nhân uy tín ở Anh, Nhật, Mỹ để đảm bảo tính chính xác và tính hệ thống.
Tài liệu tham khảo:
1. https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/common-questions/
2. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/myth-busters?fbclid=IwAR3X4TYx998Vd0UPSei8f_cCzGK8tWga5JaBB5Gjqj7ZOU82lgWmvWxH5V4
3. https://www.who.int/images/default-source/health-topics/coronavirus/myth-busters/23.png
4. https://www.ada.org/en/member-center/oral-health-topics/mouthrinse?fbclid=IwAR27nMLE25i5frjwd2YdfxNo7CblQrc9Gu8JAiB8XgZUUBktbtcjU2ehYFk
5. https://www.drugs.com/mtm/chlorhexidine-gluconate-oral-rinse.html
6. https://chlorhexidinefacts.com/mechanism-of-action.html
7. https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00040758.PDF
8. https://moh.gov.vn/tin-tong-hop/-/asset_publisher/k206Q9qkZOqn/content/cam-nang-hoi-ap-thong-tin-ve-benh-viem-uong-ho-hap-cap-do-chung-moi-vi-rut-corona-ncov-
