Xử trí tắc mạch ối

Đây là một biến chứng ít gặp nhưng có tỉ lệ tử vong cao cho cả người mẹ lẫn thai nhi.

Tắc mạch ối là trường hợp có thể gặp khi sản phụ chuyển dạ, trong lúc sinh nở hoặc ngay cả sau khi sinh. Tình trạng này xảy ra một cách đột ngột sau khi vỡ ối, lúc rạch cơ tử cung trong mổ lấy thai. mô tả lâm sàng được ghi nhận là sản phụ bất chợt khó thở, da xanh tái, tím môi và các đầu chi; ý thức hoảng hốt hoặc hôn mê, toàn trạng có dấu hiệu nặng; mạch nhanh, áp huyết tụt, thở nhanh hoặc khó thở; có thể bị co giật, khích động; thai bị suy. Nếu sản phụ đã sinh con, có hiện tượng tử cung co hồi kém, chảy máu loãng, máu không đông, Biểu hiện tình trạng đông máu tản mác trong lòng huyết mạch. Việc chẩn đoán xác định cốt yếu căn cứ vào hồi cứu trên phẫu thuật khi tìm thấy các tế bào của nước ối ở trong máu của người mẹ như tế bào biểu mô, lông măng. Lưu ý cần chẩn đoán phân biệt với các trường hợp tắc huyết quản phổi, nhồi máu cơ tim, sốc phản vệ và sốc do nhiễm khuẩn để tránh nhầm lẫn.

Xử trí tắc mạch ối

Xử trí tắc mạch ối phải được thực hành nguy cấp ngay với các biện pháp xử trí ban đầu, sau đó tiếp xử trí can thiệp tùy theo nguyên cớ gây bệnh.

Tắc mạch ối cần được phát hiện và xử trí cấp cứu vì có tỉ lệ tử vong cao cho cả mẹ lẫn con

Xử trí ban đầu: đứng trước một trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối đã được chẩn đoán xác định, việc xử trí tích cực ngay từ đầu rất quan trọng để cứu sản phụ và thai nhi thoát khỏi được tình trạng nguy ngập. Đầu tiên cần kêu gọi mọi người đến trợ giúp, hỗ trợ để cùng cấp cứu sản phụ. Sau đó phải rà và theo dõi chặt chịa các dấu hiệu sinh tồn như mạch, áp huyết, nhịp thở, nghe để phát hiện các dấu hiệu ở tim và phổi. Lưu ý phải đảm bảo sự thông thoáng đường thở bằng cách cho sản phụ nằm ở vị trí đầu cao, hút đờm dãi để làm thông thoáng đường hô hấp, cho thở oxy và duy trì thể tích tuần hoàn; thiết lập đường truyền tĩnh mạch. Cần tư vấn, giải thích cho người thân của gia đình biết tình trạng nguy kịch của sản phụ và những nguy cơ có thể xảy ra cho cả mẹ cũng như con. Nếu sản phụ đang ở tuyến xã, phường, thị trấn thì phải tìm cách chuyển lên tuyến quận, huyện, thị xã, đô thị ngay; bố trí có nhân viên y tế đi kèm, cho sản phụ thở oxy nếu có, đặt sản phụ ở tư thế đầu cao trong khi vận chuyển cấp cứu.

Xử trí theo nguyên nhân: việc xử trí này được thực hiện tùy theo điều kiện ở tuyến xã, phường, thị trấn và tuyến quận, huyện, thị xã, thành phố trở lên.

Ở tuyến xã, phường, thị trấn, cần gọi điện báo cáo lên tuyến trên trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối để được sự trợ giúp, hỗ trợ; song song huy động toàn bộ nhân viên y tế sẵn có để tụ hợp cấp cứu sản phụ. Việc xử trí phải được tiến hành bằng các biện pháp như xử trí ban đầu. Lưu ý cần giải thích, tham mưu cho người thân gia đình sản phụ biết rõ tình trạng bệnh lý nặng và tìm mọi cách chuyển ngay sản phụ lên tuyến trên, phải bố trí viên chức y tế đi kèm trong quá trình vận chuyển sản phụ.

Ở tuyến quận, huyện, thị xã, thị thành trở lên; phải đặt ngay nội khí quản để thực hiện biện pháp hô hấp tương trợ; đồng thời truyền máu và các sản phẩm của máu. thực tại có khoảng 65% các trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối thường xảy ra trước khi sinh đẻ, vì thế cần nhanh chóng lấy thai ra càng nhanh càng tốt. Có thể đặt forceps nếu đủ điều kiện hoặc mổ lấy thai. mặc dầu sản phụ được can thiệp xử trí tích cực nhưng tỉ lệ tử vong của người mẹ cũng khá cao. Lưu ý việc tham vấn, giải thích cho người nhà sản phụ một cách cụ thể trước khi thực hành phẫu thuật cắt tử cung cầm máu nếu sản phụ đã sinh con và chảy máu sau khi sinh đẻ với trình trạng của sản phụ cho phép giải phẫu. Cũng phải giải thích, tham mưu cho người thân của gia đình biết rõ tình trạng nguy khốn của sản phụ trước khi làm các thủ tục chuyển lên bệnh viện ở tuyến cao hơn.

Đánh giá tình trạng sau xử trí

Sau khi đã xử trí can thiệp điều trị hăng hái trong thời kì khoảng 30 phút, cần đánh giá coi xét sản phụ có đáp ứng với các biện pháp thực hiện hay không. Nếu tình trạng sản phụ được cải thiện thì tiếp chuyện điều trị duy trì, song song điều trị căn do tùy theo từng trường hợp. Nếu tình trạng sản phụ không được cải thiện thì phải đấu điều trị tích cực, song song cần tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa và điện thoại bẩm mời tuyến trên đến viện trợ, hỗ trợ hoặc chuyển sản phụ lên tuyến bệnh viện cao hơn.

BS. NGUYỄN TRÂM ANH