Ngược lại, có từ 75- 80% ung thư phát sinh là có can dự đến môi trường sống, bao gồm lối sống thiếu khoa học, các nếp xấu như hút thuốc, uống rượu, chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Thêm vào đó là một số yếu tố do bệnh nghề nghiệp và ô nhiễm môi trường, gọi chung là các căn nguyên ngoại sinh (từ bên ngoài cơ thể).
Có thể chia các nguyên cớ ngoại sinh này thành 3 nhóm chính sau đây:
Nhóm các tác nhân hóa học: Trong nhóm này, hút thuốc lá được kể đến hàng đầu, đây là nguyên cớ của 30% trong tổng số các loại ung thư ở người, bao gồm ung thư phổi, thanh quản, thực quản, khoang miệng, bàng quang, tụy, bao tử. Trong khói thuốc, ngoài chất nicotin ảnh hưởng lên hệ tim mạch còn có trên 40 loại hóa chất khác nhau gây ung thư. Trong các chất độc này phải kể đến benzopyren là chất có khả năng 100% gây ung thư trên thực nghiệm. Người hút thuốc có nguy cơ mắc và chết do ung thư phổi và thanh quản cao gấp 10 đến 30 lần so với người không xúc tiếp với khói thuốc. Hút thuốc ở tuổi càng trẻ, thời gian hút càng dài, số lượng thuốc hút trong một ngày càng nhiều càng có nguy cơ cao. Ở Việt Nam, hút thuốc lào, ăn trầu thuốc cũng là nguyên tố nguy cơ cao gây ung thư phổi và ung thư khoang miệng. Nếu người hút thuốc có kèm theo nghiện rượu thì nguy cơ mắc ung thư càng cao hơn nữa. Người đang hút thuốc mà bỏ hút thì nguy cơ bị ung thư sẽ giảm dần theo thời kì. Sau 5 năm ngừng hút, nguy cơ bị ung thư phổi giảm đi 50%, sau 10 năm ngừng hút, nguy cơ còn không đáng kể, gần như người không hút. Những người không hút thuốc nhưng sống hoặc làm việc trong môi trường cùng với người hút thuốc cũng có nguy cơ mắc các loại bệnh can hệ đến thuốc lá như bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư như chính người hút, nhất là đối với đàn bà và trẻ con.
Nhóm nguy cơ do chế độ ăn uống và ô nhiễm vệ sinh an toàn thực phẩm: Chế độ ăn nhiều chất mỡ động vật ít chất xơ làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại - trực tràng và ung thư vú. trái lại chế độ ăn ít chất béo, nhiều rau, hoa quả và các ngũ cốc dạng nguyên hạt, có thể làm giảm nguy cơ mắc các loại ung thư.
Các chất bảo quản thực phẩm, các chất nhuộm màu thực phẩm có cội nguồn hóa học, các chất trung gian chuyển hóa và sinh ra thực từ phẩm bị nấm mốc, lên men là căn nguyên gây ra nhiều loại ung thư đường tiêu hóa như ung thư bao tử, ung thư gan, ung thư đại tràng... ước lượng loại nguyên cớ này gây ra đến 35% trong tổng số các loại ung thư.
Thịt hun khói, cá muối, các loại mắm và dưa muối, cà muối, nhất là dưa khú có nhiều muối nitrat, nitrit, và nitrosamin là các chất gây ung thư thực quản và dạ dày.
Gạo và lạc là 2 loại thực phẩm dễ bị nấm mốc xâm nhiễm và tiết ra một loại chất độc là aflatoxin, chất này gây ra ung thư gan nguyên phát.
Ở nước ta, thuốc trừ sâu diệt cỏ cũng là nguyên tố nguy cơ gây ung thư vú và một số loại ung thư khác. Bên cạnh đó hậu quả của chất độc màu da cam trong chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề chẳng những gây nên các bệnh về dị tật bẩm sinh mà còn là nguyên tố nguy cơ tiềm ẩn gây nhiều bệnh ung thư.
Các loại ung thư gây ra do nghề nghiệp thường xảy ra ở cơ quan tiếp xúc trực tiếp như da, hệ thống hô hấp và hệ tiết niệu, ví dụ: ung thư bàng quang ở những người thợ nhuộm có xúc tiếp với chất anilin trong phẩm nhuộm, ung thư phổi ở những công nhân khai phá mỏ a-mi-ăng, làm việc xúc tiếp với chất nhân ngôn, ung thư máu ở những người xúc tiếp với chất ben-zen, ung thư thanh quản ở những người xúc tiếp với khí mù tạc...
Không nên ăn nhiều dưa, cà muối, thực phẩm lên men, thịt hun khói...
Nhóm các tác nhân vật lý: Gồm các bức xạ ion hóa như tia phóng xạ phát ra từ các máy chiếu chụp Xquang và các chất phóng xạ dùng trong y học và một số ngành khoa học, có khả năng gây tổn thương gene và sự phát triển tế bào khi bị chiếu xạ. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư phụ thuộc vào tuổi xúc tiếp: càng nhỏ tuổi càng hiểm nguy (nhất là khi còn là bào thai), liều lượng tiếp xúc: càng nhiều với chất phóng xạ thì nguy cơ mắc ung thư càng cao và cơ quan bị tiếp xúc: các cơ quan mẫn cảm với tia phóng xạ như tuyến giáp, tủy xương.
Ngoài ra, tia cực tím có trong ánh sáng thái dương cũng là tác nhân gây .
Nhóm tác nhân sinh vật học: Bao gồm một số virut, vi khuẩn. Có 3 loại virut được biết rõ có liên can nhiều tới ung thư là: virut Epstein-Barr (EBV), liên can đến ung thư vòm mũi họng, ung thư hạch lymphô, virut viêm gan B là nguyên do gây ung thư gan nguyên phát. Virut viêm gan B sau khi xâm nhập thân sẽ gây viêm gan cấp, sau đó là xơ gan và ung thư gan. Việc phát hiện virut viêm gan B là căn do quan yếu gây ung thư gan đã mở ra một hướng phòng bệnh hữu hiệu là tiêm chủng chống phòng ung thư gan.
Virut gây u nhú: là loại virut lây qua đường tình dục, loại này được coi là duyên do gây , rất phổ thông ở đàn bà Việt Nam. Bệnh có tỷ lệ mắc cao ở đàn bà có quan hệ dục tình sớm, đẻ nhiều và có nhiều bạn tình.
Một loại vi khuẩn được coi là đóng vai trò quan yếu trong gây bệnh viêm loét bao tử - tá tràng và ung thư dạ dày là vi khuẩn Helicobacter Pylory (HP). Đây cũng là loại ung thư khá phổ quát ở Việt Nam.
Nước ta có tỷ lệ người hút thuốc cao nhất thế giới, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm chưa được thực hành tốt, và tình trạng ô nhiễm môi trường đang làm gia tăng mau chóng số người mắc bệnh ung thư. quốc gia cần có chính sách đồng bộ và mọi người chúng ta phải có thái độ và hành động hăng hái vì một lối sống văn minh, lành mạnh và môi trường trong lành, không bệnh tật.
Chương trình gian ung thư quốc gia
0 nhận xét:
Đăng nhận xét